Deprem, dünyayı oluşturan kabuğun herhangi bir noktasındaki gerginliğin ani olarak serbest kalmasıdır.Gerginlik kütlenin dayanma gücünü aşarsa, kütle hareket eder, bu arada kayalar yerinden oynar, sürtünmeler olur, bu da şok dalgaları üretir.

Bu dalgaların kaynağı (Hypocenter) yeryüzünün yüzlerce kilometre altında olabilir. Bu noktadan yeryüzüne bir dikme çıkarsak, bu noktanın yeryüzüne en yakın noktasına da merkez üssü (Epicenter) denmektedir.

Deprem büyüklüğünü belirten birçok ölçekten en çok kullanılanı Richter'dir. Richter Ölçeği; depremin magnitüdünü tanımlayan matematiksel bir formüldür. Pratikte maksimum ölçüsü (azami değeri)  9'dur.

Bu ölçek logaritmiktir. Her bir rakam (birim), bir öncekinin 31,3 katını ifade eder.
5 şiddetindeki bir deprem 1000 ton, 6 şiddetindeki ise 31.316 ton dinamitin patlamasından doğan sarsıntıya eşittir.

Magnitüd depremin kaynağında açığa çıkan enerjinin bir ölçüsü; şiddet ise depremin yapılar ve insanlar üzerindeki etkilerinin bir ölçüsüdür.(Magnitüd / Şiddet karşılaştırması)

Depremin Magnitüdü, belli bir zaman diliminde kaydedilen sismogram üzerindeki deprem dalgalarının genliğinin logaritması olarak tanımlanır. (Richter-ML, mb, MS, MW)

Depremin yer yüzeyindeki etkileri depremin şiddeti olarak tanımlanır. Şiddetin ölçüsü, insanların deprem sırasında uykudan uyanmaları, mobilyaların hareket etmesi, bacaların yıkılması ve toplam hasar gibi çeşitli kıstaslar göz önüe alınarak yapılır. Şiddeti tanımlamak için birçok ölçek geliştirilmiştir. Bunlardan en yaygın olarak kullanılanı Değiştirilmiş Mercalli Şiddet Ölçeğidir (Modified Mercalli (MM) Intensity Scale). Bu ölçek, Romen rakamları ile belirlenen 12 düzeyden oluşur. Hiçbir matematiksel temeli olmayıp bütünü ile gözlemsel bilgilere dayanır.

Depremin şiddetine, merkez üssünden uzaklığına ve bulunduğunuz arazi yapısına göre değişir. Yumuşak toprakta sallantı sert toprağa nazan üç kez daha uzun hissedilir. Binanızın malzemesi ve kaçıncı katta oturduğunuz da sallanmayı hissetmenizde önemli etkenlerdir. Genellikle depremler bir dakikanın altında bir süre ile sınırlı kalır, 3 dakika kadar devam edebilir.

Ana depremi izleyen daha küçük sarsıntılar dizisidir. Belli bir süresi yoktur, 1 ay da olabilir 2 yıl da...

Yerkabuğunu oluşturan kayaçların bir yüzey boyunca kırılması ve oluşan iki parçanın birbirine göre göreceli olarak yer değiştirmesidir.

Doğuda Karlıova ile batıda Mudurnu vadisi arasında doğu-batı doğrultusunda bir yay gibi uzanır. Dünyanın en aktif ve en önemli kırık hatları arasında yer alan Kuzey Anadolu fay zonunun uzunluğu yaklaşık 1200 km dir; genişliği ise 100 m ile 10 km arasynda değişir.

Eğer o yerde fay yoksa bile deprem sırasında yeni bir tane oluşmuştur. Deprem herhangibir yerde ve herhangibir zamanda oluşabilir. Genel olarak depremlerin yer kabuğunu oluşturan levhaların sınırlarında oluştuğu söylenebilir. Dünyanın çeşitli yerlerinde benzer nitelikte depremlerin tekrarlandığı gözlenmiştir. Depremlerin nerelerde yoğun olarak oluştuğu incelendiğinde merkezlerinin hep levha sınırlarında yoğunlaştığı görülür. Depremlerin yoğun olarak gözlendiği bölgeler yeryüzünde üç ana kuşak oluşturur.

• 1. Kuşak (Pasifik Deprem Kuşağı):
  Şiliden kuzeye doğru Güney Amerika kıyıları, Orta Amerika, Meksika, ABD nin batı kıyıları ve Alaskanın güneyinden Aleutian Adaları, Japonya, Filipinler, Yeni Gine, Güney Pasifik Adaları ve Yeni Zelandayı içine alan en büyük deprem kuşağıdır. Yeryüzündeki büyük depremlerin %81'i bu kuşak üzerinde gerçekleşir.
• 2. Kuşak (Alpine):
  Endonezyadan (Java-Sumatra) başlayıp Himalayalar ve Akdeniz üzerinden Atlantik okyanusuna ulaşan kuşaktır. Yeryüzündeki büyük depremlerin %17'si bu kuşakta oluşur.
• 3. Kuşak (Atlantik):
  Bu kuşak Atlantik Okyanusu ortasında yer alan levha sınırı (Atlantik Okyanus Sırtı)   boyunca uzanır.

• P dalgası: Kayıtçılara ilk ulaşan deprem dalgasıdır. Hızı kabuğun yapısına göre 1.5 ile 8 km/sec arasında değişir. Tanecik hareketleri yayılma doğrultusundadır (boyuna dalga). Yıkım etkisi düşüktür.
• S dalgası: Kayıtçılara ikincil olarak ulaşan deprem dalgasıdır. Hızı P dalgası hızınn %60'ı ile %70'i arasynda değişir. Tanecik hareketleri yayılma doğrultusuna dik ya da çaprazdır (enine dalga). Yıkım etkisi yüksektir.

Kum-kil gibi gevşek malzemeden oluşan katmanların deprem sırasında sıvıların çalkalanmasına benzer bir özellik göstermesidir.

Senede birkaç milyon. Bunların büyük çoğunluğu hissedilmez ve uzak bölgelerde olduğundan kayıtlara geçmez. Şiddeti 5.0 ve üzerinde yaklaşık 1.500 deprem olmaktadır. Bunlardan 60 tanesi önemli başlığı ile kayıtlara geçer. Esas olarak şiddeti 6 ve üzeri olan depremler önemlidir. Tabiki sallantı süreleri de önem taşır.

1900 den bu yana kaydedilen en büyük deprem, 22 Mayıs 1960'ta Şili'de olmuştur (Magnitüdü 9.5 MW).

Büyük Depremler:
1 Kasım 1755 – Lizbon – Portekiz: 8,7
12 Haziran 1897 – Assam – Himalayaların eteklerinde: 8,7
2 Mayıs 1960 – Şili: 8,5
28 Mart 1964 – Alaska (süre 3 dakika!): 8,6

Depremi en az olan kıta Antartika'dır.

Aletsel dönemde ülkemizde kaydedilen en büyük deprem 26 Aralık 1939 Erzincan'da olmuştur. Geceyarısı olan depremde yaklaşık 33 000 kişi ölmüştür.

Hayır.

Deprem yeryüzünden kilometrelerce aşağıda olduğundan hava durumunun depreme etki etmesi imkansızdır.

Sadece ay dünyadaki gelgit olaylarına etkide bulunabilmektedir. Buna karşın kütlesi çok büyük ve yoğunluğu çok yüksek olan yer kabuğunu ne ay ne de gezegenler etkileyebilir. Bunu iddia etmek, bir devenin boynunu bir saman çöpüyle kırabileceğini iddia etmeye benzer.

Bilimin bugünkü olanakları ile depremin önceden belirlenmesi imkansızdır. Depremlerin hava durumu gibi önceden tahmin edilebilmesi için güvenli bir metod bulunmamaktadır. Bazı tahminlerin tuttuğu görülmüşse de, bunlar tamamen bir tesadüften ibarettir.

Öncelikle "SAKİN" olun.
Panik ve korku yanlış harekete yol açar, reflekslerinizi yavaşlatır.
Medyadan görüldüğü kadarıyla, ülkenin gelişmişliğine bağlı olmayarak, deprem felaketine uğrayanlar, yardımların gecikmesi, yetersiz kalmaları ya da yapılmadıkları için, kendi yağlarıyla kavrulmak zorundadırlar. Bu nedenle deprem sırasında yapılması gerekenler şu şekilde özetlenebilir:
Deprem sırasında sağlam ve devrilmeyecek eşyaların (kasa, bulaşık makinası, çamaşır makinası, fırın, yüksek küvetler, mutfak tezgahları,…) yanına, anne karnındaki pozisyonda uzanmak gerekir. Dizlerinizi başınızın arkasında kavuşturun ve yan yatın. Mümkün olduğu kadar az alan kaplamaya çalışın. Böylece iç organlarınız korunur, daha az enerji ve su kaybına uğrarsınız. Yan yatarken az da olsa bir görüş alanına sahip olabilirsiniz. Bu görüş sayesinde üzerinize yıkılan veya düşen malzemeleri görebilir, korunma ve kaçınma yapabilirsiniz. Yerde ne kadar az alan kaplarsanız, fiziksel zarar görme riskiniz o kadar azalır. Pencerelerden ve cam eşyalardan uzak durun. Ancak sağlam bir eşyanın yanında ya da içinde olursanız yaşama şansınızı arttırırsınız. Merdivenlere çıkmayın. Bulunduğunuz binanın en zayıf bölümü merdivenleridir. Zaten sallantı sırasında koşamazsınız.

Mutfak elektrik ve gazın birarada olduğu bir mekan olduğu için tehlikeli bölgedir. Mutfakta durmamakta fayda vardır.

Dışardaysanız, binalardan, ağaçlardan, enerji hatlarından,  telefon ve elektrik direklerinden uzak durun.

Araç kullanıyorsanız, güvenli bir yerde (binalardan, duvarlardan, direklerden, enerji hatlarından, üst ve alt geçitlerdemn, köprülerden, tünellerden  uzak), açık bir alannda park edin ve aracınızdan çıkmayın.

Mümkünse yanınıza el feneri, portatif radyo, ilkyardım çantası, battaniye, yağmurluk, kalın pabuç, bir haftalık su ve bozulmayacak yiyecek alınız.

Felaket anında

• Telefonlar sadece yardım çağırmak için kullanılmalıdır. Yoksa şebeke kilitlenir ve ihtiyaç sahipleri yardım çağıramaz.
• Yollar yardıma gelen itfaiye, cankurtaran, sivil savunma ve güvenlik güçlerinin geçebilmesi için açık kalmalıdır. Bu sebeple panik yapıp arabaya binip yola düşmeyin. Zaten herkes böyle yaparsa ne siz bir yere gidebilirsiniz, ne de size ve yakınlarınıza yardım ulaşabilir.

Meraklı olup kurtarma ekiplerinin etrafında toplanarak onların çalışmalarını engellemeyiniz. Bazen kurtarma harekatı sırasında göçük altında kalan kimse olup olmadığı hassas dinleme aletleriyle incelemek gerekir. Bu gibi durumlarda tam bir sessizlik için susun, hareket etmeyin ve ses çıkarmayın.

1. Kendinizin ve bulunduğunuz yerdekilerin yaralanıp yaralanmadıklarını kontrol edin ve gereken ilk yardımı yapın.
2. Ayakkabılarınızı giyin.
3. Bulunduğunuz yerin emniyetli olup olmadığını kontrol edin. Gaz, su ve elektrikle çalışan herşeyi kapatın.
4. Panik yapmadan sakin bir şekilde binayı terk edin.
5. Güvenli bir yerde (binalardan, duvarlardan, direklerden, enerji hatlarından, üst ve alt geçitlerden, köprülerden, tünellerden  uzak), açık bir alanda transistörlü radyonuzu açın ve yetkililerin, hayati önem taşıyan, uyarı ve açıklamalarına aynen uyun.
6. Acil durumlar dışında telefonunuzu kullanmayın.
7. Binanın hasar durumunu kontrol etmeden ve hasarsız olduğuna emin olmadan, artçı sarsıntıları göz önünde bulundurarak, evinize girmeyin.

Nufüs yoğunluğunun ve bina yüksekliklerinin artması (bilhassa deprem yönetmeliklerine uyulmayan binaların çoğunlukta olması) buna sebep oluyor.